Rolnictwo samozaopatrzeniowe, czyli rolnictwo na własne potrzeby, to sytuacja, gdy rolnik uprawia jedzenie dla siebie i swojej rodziny na niewielkim kawałku ziemi. W przeciwieństwie do innych rodzajów rolnictwa, rolnictwo samozaopatrzeniowe skupia się bardziej na przetrwaniu. Bardzo niewiele lub wcale nie kładzie się nacisku na handel i sprzedaż towarów lub prowadzenie działalności gospodarczej.

Prostym przykładem rolnictwa samozaopatrzeniowego jest rodzina uprawiająca zboże i wykorzystująca je do wypieku wystarczającej ilości chleba dla siebie, ale nie na sprzedaż.

Dla wielu ludzi mieszkających w krajach zamożnych to romantyczny pomysł – posiadanie ziemi i korzystanie z niej, aby utrzymać siebie i rodzinę. Przywodzi to na myśl to, co ludzie mogą uważać za prostsze czasy. Choć pomysł jest czarujący w krajach rozwiniętych, prawda jest taka, że na dzień dzisiejszy rolnictwo przemysłowe jest konieczne do wyżywienia naszej rosnącej populacji ludzkiej. Jak można się domyślić, metody wykorzystywane w rolnictwie samozaopatrzeniowym i przemysłowym bardzo się różnią. Czym więc rolnictwo samozaopatrzeniowe różni się od praktyk przemysłowych?

 

 

Rolnictwo samozaopatrzeniowe jest starożytne

 

Metody rolnictwa samozaopatrzeniowego są integralną częścią rozwoju społeczeństwa ludzkiego. Sięgają wstecz aż do 12 000 lat temu i stanowią podstawowy element najwcześniejszych sposobów przetrwania większości kultur. Po epoce lodowcowej, gdy Homo sapiens zaczął udomawiać rośliny, ludzie zaczęli osiedlać się na stałe, zamiast tylko polować i zbierać.

Dzięki tej zmianie grupy ludzi zaczęły rozwijać złożone cywilizacje – wszystko dzięki temu, co dziś nazywamy „rolnictwem samozaopatrzeniowym”. Antropolodzy nazywają tę przemianę „rewolucją neolityczną”. W Amerykach rolnicy samozaopatrzeniowi byli bardzo aktywni – udomowili ogromną różnorodność pysznych pokarmów, które dzisiaj z entuzjazmem spożywamy, w tym kukurydzę, fasolę, pomidory, dynię i ziemniaki. Całkiem fajne, prawda?

 

 

Rolnictwo samozaopatrzeniowe często opiera się na bardziej naturalnych metodach

 

Rolnicy od tysięcy lat aż do dziś stosują naturalne metody uprawy. Współczesne farmy przemysłowe używają nawozów chemicznych i pestycydów. Rolnicy samozaopatrzeniowi często korzystają z obornika i kompostu, produktów własnej ziemi i zwierząt. Żywność lub uprawy, które nie są zużywane, wracają do cyklu i służą jako pokarm dla zwierząt hodowlanych. Tworzy to efektywny system, zamknięty obieg, w którym niewiele się marnuje.

 

 

Zróżnicowane metody

 

Jeśli ostatnio odbywałeś wycieczkę po Ameryce Północnej, widziałeś falujące wzgórza kukurydzy i soi rozciągające się na wiele kilometrów we wszystkich kierunkach. Niekończące się równe rzędy i identyczne rośliny. Te monokultury są napędzane przez oderwane od rzeczywistości społeczeństwo nieustannej konsumpcji i nienasyconego popytu. Jednak jeśli masz mały kawałek ziemi, aby utrzymać siebie i rodzinę przez cały rok, różnorodność upraw i zwierząt hodowlanych jest absolutnie niezbędna. Nie przeżyjesz długo wyłącznie na kukurydzy i soi. Ten rodzaj zróżnicowanej techniki nazywa się polikulturowaniem i rolnicy samozaopatrzeniowi na nim polegają.

Na początek, polikultury są bardziej przyjazne dla środowiska. Niektóre rośliny wzbogacają glebę w składniki odżywcze, podczas gdy inne je zużywają. Techniki tzw. „sadzenia towarzyszącego” przynoszą korzyści całej farmie. Użycie różnych roślin może zapewnić, że gleba pozostaje żyzna i zdrowa przez wiele lat. Często stosowanie technik polikulturowych zwiększa również plony.

 

 

Gdzie dziś praktykuje się rolnictwo samozaopatrzeniowe?

 

Rolnictwo samozaopatrzeniowe to najpowszechniejsza metoda rolnicza w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie większość biednych mieszkańców wsi polega na ziemi jako źródle utrzymania. Posiadając ziemię jako środek do życia, ludzie mogą zaoszczędzić na kosztach transportu, czynszu i jedzeniu, a także kosztach życia miejskiego. Na przykład w Tanzanii rolnictwo stanowi 28% PKB kraju. 73% populacji mieszka na obszarach wiejskich – 19 milionów ludzi żyje na małych działkach i zajmuje się rolnictwem samozaopatrzeniowym.

Rolnictwo samozaopatrzeniowe może mieć jednak bardzo różnorodne oblicza, ponieważ praktykuje się je niemal wszędzie. Azja Centralna i Zachodnia, Indie, Afryka Południowo-Zachodnia, Eurazja, Filipiny, Ameryka Łacińska – lista jest długa. Techniki są tak zmienne i elastyczne jak środowiska, w których ludzie żyją. Badanie z 2015 roku wykazało, że 25% światowej populacji utrzymuje się dzięki tym metodom.

Warunki życia mogą się również bardzo różnić. Ludzie mogą mieć lub nie mieć dostępu do czystej wody, elektryczności i odpowiedniej opieki zdrowotnej. Warunki sanitarne często odgrywają dużą rolę, co prowadzi do jednej z głównych przyczyn śmierci dzieci w krajach o niskich dochodach.

 

 

Wyzwania klimatyczne

 

Rolnictwo samozaopatrzeniowe to przyjazne Ziemi, starożytne podejście do karmienia rodziny z wyboru i/lub konieczności. Jest jednak haczyk: rolnictwo samozaopatrzeniowe jest bardzo podatne na zmiany klimatu. Wraz z ociepleniem się temperatur, wzrostem susz oraz coraz częstszymi powodziami, farma może stracić cały plon sezonu i pozostawić rodzinę w ciężkiej sytuacji.

Rolnictwo samozaopatrzeniowe oznacza, że rodziny mają bardzo małe, jeśli w ogóle jakieś, pole do popełnienia błędu. Na planecie, która nagrzewa się w alarmującym tempie, farmy samozaopatrzeniowe są kruche.