Jeśli trafiłeś na tę stronę szukając prostej odpowiedzi na temat rozpoznawania malin w Twojej okolicy, możesz chcieć się wycofać. Maliny stanowią dla botaników jedno z najtrudniejszych wyzwań rozpoznawczych na świecie. Dla laików użycie prostego terminu „malina” prawdopodobnie wystarczy. Ale niektórzy z nas chcą zagłębić się głębiej i odkryć, czy to malina przydrożna, karłowata czy arktyczna. Jeśli szukasz bardziej wprowadzonego przewodnika po jagodach, może zacznij tutaj.

 

Zdumiewająca złożoność życia na Ziemi stanowi wyzwanie dla biologów, którzy próbują zaklasyfikować rośliny i zwierzęta do określonych grup. W szkole uczymy się o gatunkach tak, jakby były one czymś konkretnym i pewnym. Na szczęście lub nieszczęście, w zależności od punktu widzenia, tak nie jest. 

 

Okazuje się, że gatunki mogą się krzyżować, a bakterie mogą kradnąć geny od zwierząt. Ten transfer z jednego królestwa lub gatunku do drugiego tworzy sieć życia, a nie drzewo życia, z różnymi gałęziami przecinającymi się z upływem czasu. Żadna grupa nie odzwierciedla tej pięknej złożoności bardziej niż, zgadłeś, maliny. 

 

 

[Zdjęcie przez Internet Archive Book Images za pośrednictwem Flickr]

 

 

Zróbmy podstawową taksonomię

 

Botanicy zazwyczaj używają tylko rodziny, rodzaju i gatunku do opisu roślin. „Gatunek” jest najbardziej szczegółowy, podczas gdy „rodzina” jest szersza i obejmuje wiele gatunków. Wszystkie gatunki malin należą do rodzaju Rubus, wraz z innymi smacznymi roślinami, takimi jak jeżyny i tayberries.

Rubus należy do rodziny różowatych, która jest bardzo ważną grupą roślin z punktu widzenia handlowego. Rodzina różowatych zawiera piękne róże, jabłka, morele, brzoskwinie, a nawet migdały! Rubus zawiera wiele setek gatunków, co jest trochę zbyt dużą grupą dla naukowców. 

Ci naukowcy podzielili Rubus na około tuzin podrodzajów. Maliny należą do podrodzaju Ideobatus , podczas gdy ściśle spokrewnione jeżyny należą do podrodzaju Rubus (tak, tego samego rodzaju Rubus). Już się pogubiłeś? To dopiero początek złożonego życia maliny.

 

 

Co charakteryzuje Rubus

 

Powszechna nazwa dla wszystkiego z rodzaju Rubus to jeżyna. Obraz, jaki masz w głowie, jest prawdopodobnie całkiem trafny. Rośliny te zazwyczaj (botanik nigdy nie powie zawsze) mają kolce lub ciernie, rosną na pędach i mają owoce, które są zlepkiem wielu małych owoców. Mają kwiaty z pięcioma płatkami, które mogą mieć kolor od białego do różowego. Rubus ma liście złożone z 3-7 mniejszych listków na jednym ogonku. 

Maliny w pierwszym roku wzrostu wytwarzają pędy bez owoców. Te pędy owocują w drugim roku wzrostu. Po tym pęd obumiera. Choć każdy pęd malin żyje tylko dwa lata, system korzeniowy może żyć dziesiątki lat. Czasami potrzebujesz właśnie pierwszego roku pędu, by zidentyfikować gatunki malin, ponieważ jadalne owoce z drugiego roku mogą wyglądać bardzo podobnie. 

Jeśli widzisz w dziczy coś, co wygląda na przedstawiciela rodzaju Rubus, to prawdopodobnie jest jadalne. To pyszny rodzaj roślin z wieloma dzikimi owocami, takimi jak malina moroszka na arktyce, która smakuje jak szarlotka!  

 

 

 

Pyszna moroszka, zwana też czasem apple-bake. Możesz myśleć „to nie wygląda na pędy z kolcami!” Cóż, witaj w botanice. [Zdjęcie przez Ilkka Koivula za pośrednictwem Pixabay]

 

 

Nadwyżka genów – poliploidia

 

My, ludzie, posiadamy geny od naszych dwóch rodziców. Dzielimy się częściami materiału genetycznego od ojca i matki, co sprawia, że każdy z nas jest unikalny i indywidualny. Połowa naszych genów pochodzi od jednej strony, a druga połowa od drugiej. Naukowcy nazywają ludzi gatunkiem diploidalnym. „Di” oznacza dwa, a „ploid” chromosomy lub geny. Całkiem proste, prawda? My, ludzie, jesteśmy dość prości pod względem naszych genów. 

Gdy wejdziemy poza świat ludzi, odkrywamy znacznie bardziej skomplikowany świat rozmnażania. Wyobraź sobie, że w sobie nosisz geny od czterech, sześciu lub dziesięciu rodziców? To trochę jak poliploidia. Zamiast dwóch zestawów genów łączących się podczas rozmnażania, jest ich wiele. 

Poliploidia jest powszechna w świecie przyrody. W rzeczywistości rośliny z rodzaju Rubus są niemal w całości poliploidalne. W badaniu 750 gatunków europejskich Rubus tylko 3 były diploidalne jak my, ludzie. Wiele malin miało cztery zestawy chromosomów. Gdyby ludzie mieli taką złożoność, oznaczałoby to, że każda cecha, taka jak kolor włosów, wzrost czy rozmiar stopy, miałaby cztery zestawy genów zamiast dwóch. 

Różnice w tych genach odpowiadają za zróżnicowanie, które widzimy między ludźmi. Dlatego jeśli genów jest dwa razy więcej, efekty są wykładniczo bardziej zróżnicowane. Krótko mówiąc, poliploidia ułatwia roślinom wyrażanie różnych form siebie. Ten sam gatunek maliny może być niski i płożyć się po ziemi lub rosnąć wysoki i przypominać pęd, w zależności od zestawów genów połączonych razem. 

 

 

Zróżnicowanie kolorów malin. [Zdjęcie przez Filip Kruchlik za pośrednictwem Pixabay]

 

 

Maliny mogą się krzyżować same ze sobą i z innymi gatunkami

 

Jakby poliploidia nie była wystarczająco skomplikowana, maliny mogą się także krzyżować same ze sobą oraz z innymi gatunkami malin, jeżyn i innymi grupami w rodzaju Rubus . 

 

 

Hybrydyzacja

 

Rośliny hybrydyzują się ze sobą cały czas. Odmiany malin powszechnie uprawiane są często hybrydami różnych gatunków malin. Ogrodnicy nadają im zabawne nazwy, takie jak Kiwi Gold, Honey Queen, Octavia i Cascade Dawn. 

Olallieberry to świetny przykład hybrydyzacji. Jest hybrydą między youngberry a loganberry. Loganberry to hybryda europejskiej maliny i północnoamerykańskiej maliny. Youngberry to wielopokoleniowa hybryda gatunków jeżyny, maliny i tayberry. W zasadzie olallieberry to mieszanka wszystkiego, co oferuje Rubus! W przeciwieństwie do wielu odmian roślin spożywczych, które są wariacjami wewnątrz tego samego gatunku, olallieberry zawiera geny co najmniej pięciu różnych gatunków. 

Hybrydyzacja zachodzi również w naturze, czasami między rodzimymi i obcymi Rubus gatunkami. Często takie pół-rodzime hybrydy są lepiej przystosowane do swojego środowiska niż jakakolwiek z roślin przedtem. To sprawia, że rośliny takie mają większe szanse się rozmnażać i kolonizować nowe tereny. Ten ciągły miks genów i gatunków tworzy zagmatwany krajobraz dla taksonomów. 

 

 

Apomiksja – samozapylenie

 

Ostatnim czynnikiem komplikującym identyfikację malin jest apomiksja. To naprawdę tylko wyszukane słowo oznaczające rozmnażanie płciowe przez samego siebie. Oznacza to, że roślina malinowa może użyć pyłku i komórek jajowych z tego samego osobnika, by stworzyć nasiona, które wyrosną na płodne rośliny w przyszłości. To „samozapylenie”, wraz z wcześniej wspomnianą poliploidią, prowadzi do wszelkiego rodzaju dziwnych kombinacji. To różni się od rozmnażania klonalnego, które jest bardziej powszechne w świecie roślin. Apomiksja zdarza się u mniej niż 1% roślin ale występuje u większości Rubus. 

 

Na Madagaskarze naukowcy udokumentowali obcą roślinę malinową krzyżującą się z rodzimą maliną. Ta roślina szybko rozprzestrzeniła się dzięki samozapyleniu, bo mogła utrzymać korzystne cechy z hybrydyzacji. Ta trochę obca malina następnie zainwazjowała wiele wysp na Oceanie Indyjskim. Czy to roślina rodzima, egzotyczna czy nowy gatunek? To trudne pytania, z którymi muszą zmierzyć się botanicy, mając do czynienia ze skomplikowanymi roślinami, takimi jak Rubus.

 

 

[Zdjęcie przez Mattias Boeckel za pośrednictwem Pixabay]

 

 

Czy martwić się gatunkiem maliny czy nie?

 

Czasem lepiej po prostu zjeść owoce, niż martwić się poprawnym rozpoznaniem gatunku Rubus. Rozpoznawanie wymaga dużo czasu i wysiłku. Jeśli i tak zamierzasz je zjeść, czy to naprawdę ma znaczenie?

 

Jeśli chcesz zaimponować znajomym lub szukasz gatunku malin o określonym smaku, może jednak ma to znaczenie. Może zależy Ci na ochronie konkretnego gatunku Rubus. W takim przypadku właściwa identyfikacja jest kluczowa. Jednak dla większości z nas smakowity owoc wystarczy sam w sobie!

 

[Zdjęcie wiodące przez PublicDomanPictures za pośrednictwem Pixabay]