Gdy przemierzasz pustynię lub przeglądasz sekcję sukulentów w lokalnym sklepie ogrodniczym, możesz zacząć się zastanawiać, dlaczego rośliny pustynne mają tak grube liście.
Kaktusy są słynne ze swoich cierni, ale one (i inne rośliny pustynne) mają też inne charakterystyczne cechy. Te dziwne rośliny (naprawdę, czy widziałeś kiedykolwiek saguaro?) z suchych rejonów naszej planety mają także grube liście, grube łodygi lub nawet nie mają liści. Co się dzieje?
Nie jest tajemnicą, że pustynia to trudne miejsce do życia. Z definicji pustynia jest sucha. Zazwyczaj to też gorący klimat — choć niektóre pustynie, takie jak Atakama w Chile czy Gobi w Mongolii, są dość zimne.
Kiedy rośliny pracują, by przenosić składniki odżywcze z ich korzeni do reszty rośliny, tracą wodę w procesie zwanym transpiracją. W zasadzie rośliny „pocą się” wodą przez pory na spodzie liści. Tej wody nie widać, ale jest obecna.
Rośliny tracą w ten sposób dużo wody. Oczywiście to problem dla roślin pustynnych, które naprawdę nie mogą pozwolić sobie na utratę zbyt dużej ilości wody.
Co to ma wspólnego z roślinami o grubych liściach, takimi jak sukulenty i kaktusy?
Grube liście i łodygi pomagają magazynować wodę
Grube liście pozwalają roślinom pustynnym magazynować dodatkową wodę podczas deszczu, dzięki czemu nie wysychają w okresach suszy.
Pomyśl o kaktusie baryłkowatym — co się dzieje wewnątrz tego dużego cylindra? To magazynowanie wody. To samo dotyczy przyjemnie pulchnych liści twojego sukulenta.
Roślina mogłaby po prostu dodać więcej liści zamiast grubszych liści, ale to zwiększa powierzchnię rośliny. A większa powierzchnia to większe narażenie na wiatr i słońce, co może przynieść efekt odwrotny i spowodować większą utratę wody.
Grube liście, grube łodygi i mniej liści to wszystko sposoby roślin na zmniejszenie utraty wody na pustyni.
Ciernie chronią przed roślinożercami i wiatrem
Ciernie kaktusów to kolejny sposób, w jaki rośliny te chronią swoją cenną wodę. Gdy energia i woda są na wagę złota, nie chcesz, żeby jakieś uciążliwe roślinożercy cię zjadły lub wypiły twoją wodę.
Ciernie mają też inną ważną funkcję — faktycznie pomagają zatrzymać wiatr tuż przy powierzchni rośliny. Jak pamiętasz ze szkoły, zwiększony przepływ powietrza może przyspieszyć parowanie. To jest złe, jeśli jesteś rośliną, która chce zatrzymać wodę.
Ciernie to mocno zmodyfikowane liście, które mogą także zapewniać umiarkowany cień dla roślin.
Co jeszcze wyróżnia rośliny pustynne?
Rośliny pustynne mają inne sprytne sposoby na oszczędzanie wody w tych trudnych warunkach.
Wróćmy na chwilę do kaktusa baryłkowatego. Nie ma on żadnych liści.
Zmniejszenie stosunku powierzchni do objętości może także pomóc w zachowaniu wody. Jeśli mniej powierzchni jest narażone na ciepło i wiatr, kaktus traci mniej wody.
Niektóre rośliny odporne na suszę mają bardzo głębokie korzenie, które pozwalają im pobierać wodę z głębokich warstw gleby. Jednak nie sprawdza się to najlepiej na prawdziwej pustyni.
Woda odparowuje zbyt szybko na szybko przepuszczalnej glebie. Zamiast tego większość kaktusów ma rozległy, płytki system korzeniowy, który rozprzestrzenia się wachlarzowato wokół rośliny.
Płytkie korzenie kaktusa pomagają zgromadzić jak najwięcej wody podczas deszczu. Najgłębsze systemy korzeniowe na świecie są częściej spotykane na preriach i łąkach, a nie na pustyniach.
Co najmniej jedna roślina, kreozot, ma nieco podstępny sposób działania. Wydziela toksyczne związki chemiczne do gleby wokół siebie, zabijając inne rośliny, aby zachować wodę dla siebie.
Wiele innych roślin pustynnych po prostu rośnie w sezonie deszczowym i obumiera, gdy jest najgoręcej. Zamiast tego wykształciły nasiona odporne na suszę. Nasiona kiełkują tylko przy zmianie pór roku. Rośliny rosną szybko, aby zdążyć się rozmnożyć przed sezonem suchym — nasiona kontynuują cykl życia.
Pustynny krajobraz usiany jest różnymi dziwacznymi roślinami. Od bezlistnych kaktusów na pustyni Mojave po sukulenty z grubymi liśćmi na pustyni Namib, prawie każda roślina pustynna ma przynajmniej kilka sztuczek, by przetrwać w trudnych, suchych regionach świata.