Pnącze pięciolistne to pospolita roślina pochodząca ze wschodniej części Ameryki Północnej. Jej liście złożone i sposób wzrostu przypominają wiele innych roślin, które można znaleźć rosnące w pobliżu pnącza pięciolistnego. Konkretnie, wiele trujących roślin z drażniącymi liśćmi wygląda bardzo podobnie, ale można je odróżnić od pnącza pięciolistnego na podstawie szeregu cech. Czytaj dalej, jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o pnączu pięciolistnym i nauczyć się rozpoznawać różne rośliny pnące!
Fakty o pnączu pięciolistnym i roślinach trujących
Pnącze pięciolistne czasami odnosi się do innych gatunków, ale najczęściej nazywane jest winobluszczem pięciolistkowym.
Winobluszcz pięciolistkowy (Parthenocissus quinquefolia)
Winobluszcz pięciolistkowy to roślina wieloletnia z rodziny winoroślowatych (Vitaceae). Może przyjmować kilka różnych form wzrostu. Najczęściej jest to drewniejące pnącze wędrujące po ziemi lub wspinające się po drzewach, ogrodzeniach, ścianach i praktycznie każdej innej pionowej powierzchni. Gdy rośnie samodzielnie, bez podparcia, tworzy gęste okrycie terenu.
Kolor
Winobluszcz pięciolistkowy ma standardowe zielone liście wiosną i latem. Jednak nowe liście często mają przyjemny czerwonawo-fioletowy odcień, który dodaje roślinie koloru. Jesienią roślina powoli zmienia kolor i prezentuje jasnoczerwone liście. Jej jesienne barwy są zaskakująco intensywne i wyróżniają się spośród innych jesiennych liści w lesie. Z tego powodu może być doskonałym dodatkiem do ogrodów, zwłaszcza na wschodnich terenach Ameryki Północnej, gdzie rodzimemu pnączu sprzyjają warunki.
Liście, wąsy i kwiaty
Liście winobluszcza pięciolistkowego są bardzo charakterystyczne. Pnącze ma liście złożone, co oznacza, że kilka listków jest połączonych z ogonkiem liściowym. Powszechna nazwa „pnącze pięciolistne” podpowiada, ile listków ma każdy liść. Choć może bardziej dokładna nazwa to „pnącze z pięcioma listkami”. Czasami liście mają tylko 3 listki, szczególnie u młodszych roślin.
Wąsy pnącza pięciolistnego wyrastają po przeciwnej stronie łodygi niż liść. Są rozgałęzione i zakończone niezwykle skutecznymi przyssawkami klejącymi. Gdy wąsy znajdą odpowiednie miejsce, zaczepiają się o powierzchnię – czy to korę, cegły czy ogrodzenie z siatki. Kwiaty winobluszcza są raczej niepozorne i zazwyczaj kwitną późną wiosną oraz na początku lata.
Zasięg i siedlisko
Winobluszcz pięciolistkowy ma bardzo szeroki zasięg występowania i rośnie naturalnie w całej Ameryce Północnej. Można go znaleźć od południowej Kanady, przez wschodnie Stany Zjednoczone, aż po Meksyk. Najczęściej występuje w umiarkowanych lasach liściastych. Pnącze dobrze rośnie w pełnym słońcu, ale może też tolerować umiarkowany cień. To roślina łatwo przystosowująca się i można ją znaleźć zarówno w odległych naturalnych obszarach, jak i przy drogach, rowach oraz innych terenach zmienionych przez człowieka.
Znaczenie dla dzikiej fauny
Chociaż kwiaty winobluszcza są mało atrakcyjne dla ludzkiego oka, są ważnym źródłem pożywienia dla owadów. Jego owoce stanowią ważny pokarm dla ptaków i małych ssaków, ale są toksyczne dla ludzi.
Winobluszcz pięciolistkowy jest rośliną żywicielską dla ćmy winobluszczowej (Darapsa myron) z rodziny Sphingidae. Ten piękny, duży ćma występuje w całym wschodnim obszarze Ameryki Północnej.
Znaczenie dla ludzi
Dotknięcie liści winobluszcza może wywołać u niektórych osób wysypkę, ale jest to raczej rzadkie. Drażniące liście są znacznie częstsze u trujących roślin podobnych do winobluszcza. To pnącze jest doskonałym dodatkiem do ogrodów roślin rodzimych na wschodzie USA ze względu na swoje olśniewające czerwone jesienne barwy i niskie wymagania pielęgnacyjne.
Trujący bluszcz (Toxicodendron radicans)
Trujący bluszcz to najczęstsza roślina podobna do winobluszcza pięciolistkowego i ważna medycznie roślina, ponieważ może wywołać nieprzyjemną wysypkę na skórze. Istnieje kilka kluczowych cech, na które należy zwrócić uwagę, aby odróżnić trujący bluszcz od winobluszcza. Po pierwsze, trujący bluszcz ma liście złożone z tylko 3 listków. Zapamiętaj powiedzenie „liście w trójkę, zostaw je” i rzadko zdarzy ci się przez przypadek zetknąć z trującym bluszczem. Dodatkowo „wąsy” trującego bluszczu to w rzeczywistości zmodyfikowane korzenie i wyglądają zupełnie inaczej. Nie kończą się charakterystycznym okrągłym kształtem, jak wąsy winobluszcza. Kolejną różnicą jest to, że trujący bluszcz często rośnie jako krzew, gdy nie ma czego się wspinać. Chociaż obie rośliny wyglądają podobnie i są roślinami kwiatowymi, nie są blisko spokrewnione.
Kolor
Trujący bluszcz jest rośliną zrzucającą liście na zimę, podobnie jak winobluszcz, więc jego liście również jesienią przybierają kolorowe barwy. Jednak nie są one tak intensywnie czerwone, lecz raczej miękko pomarańczowe.
Liście, korzenie i kwiaty
Liście trującego bluszczu są błyszcząco zielone i trifoliowe, co oznacza, że są złożone z trzech listków. Ułożone są naprzemiennie na łodydze. Podobnie jak winobluszcz, zwykle są czerwone, gdy są młode, a po osiągnięciu pełnej wielkości stają się jasnozielone.
Trujący bluszcz przyczepia się do powierzchni za pomocą korzeni powietrznych, a nie wąsów. Korzenie są długie i proste, nie rozgałęzione i nie mają lepkich podkładek, jak wąsy winobluszcza. Kwiaty trującego bluszczu są również niepozorne, małe i zielone.
Zasięg i siedlisko
Trujący bluszcz ma bardzo podobny zasięg jak winobluszcz pięciolistkowy – rośnie na całym wschodzie Ameryki Północnej. Trujący bluszcz rośnie w wielu różnych typach siedlisk, w tym lascie łęgowe, zarośla, pola, przydroża i zarośla przy płotach. Toleruje różne gleby, od wilgotnych po suche.
Znaczenie dla dzikiej fauny
Niektóre ptaki jedzą owoce trującego bluszczu i nie wydają się być dotknięte toksycznością rośliny.
Znaczenie i toksyczność dla ludzi
Trujący bluszcz zawdzięcza swoją nazwę kontaktowemu zapaleniu skóry, które pojawia się po zetknięciu z nim. Wszystkie części rośliny zawierają urushiol, lotną substancję oleistą, która powoduje u ludzi reakcję alergiczną. Reakcja ta prowadzi do swędzącej wysypki i pęcherzy na skórze. Urushiol znajduje się nawet na łodygach, więc można dostać wysypkę w środku zimy, gdy roślina nie ma liści. Co ciekawe, niewielki odsetek ludzi nie jest dotknięty przez trujący bluszcz. Niestety, jedynym sposobem, by się o tym przekonać, jest zetknięcie się z rośliną.
Jak leczyć podrażnienia skóry po trującym bluszczu
Jeśli zdarzy ci się zetknąć z trującym bluszczem, możesz zastosować kilka prostych sposobów, by złagodzić podrażnioną skórę:
- Dobrze umyj skórę mydłem i wodą.
- Nałóż krem z kortyzonem lub podobną maść łagodzącą.
- Przyjmij doustny lek przeciwhistaminowy, np. Benadryl.
- Przyłóż chłodny, wilgotny ręcznik do podrażnionej skóry na około 20 minut co kilka godzin.
Wdychanie dymu palącego się trującego bluszczu może powodować wysypki wewnętrzne. W takim przypadku należy niezwłocznie udać się do lekarza. Bardziej szczegółowe informacje o trującym bluszczu oraz leczeniu wysypek można znaleźć tutaj.
Trujący dąb Pacyfiku (Toxicodendron diversilobum)
Trujący dąb to kolejna trująca roślina podobna do winobluszcza pięciolistkowego. Jest bardzo blisko spokrewniony z trującym bluszczem i dzieli z nim wiele cech. Choć trujący dąb wygląda podobnie do winobluszcza, nie ma ryzyka spotkania tej rośliny w zasięgu winobluszcza. Rośnie w zupełnie innym regionie i jest w zasadzie wersją trującego bluszczu na zachodnim wybrzeżu.
Kolor
Trujący dąb ma podobny kolor do trującego bluszczu. Jest od jasnej do ciemnej zieleni i zmienia się na ciemnopomarańczowy, zanim liście opadną. Trujący dąb prezentuje piękne jesienne barwy.
Liście, korzenie i kwiaty
Ponownie warto przestrzegać zasady „liście w trójkę, zostaw je”. Liście trującego dębu są trifoliowe i ułożone na przemian na łodydze. Nazwa gatunkowa „diversilobum” oznacza różnorodnie klapowane, nawiązując do nieregularnych klap i ząbków liści trującego dębu. Korzenie powietrzne trującego dębu pełnią tę samą funkcję co korzenie trującego bluszczu i przyczepiają się do powierzchni lub kratki, umożliwiając roślinie wspinanie się. Dodatkowo kwiaty są małe i niepozorne.
Zasięg i siedlisko
Trujący dąb pochodzi z zachodnich Stanów Zjednoczonych i Kolumbii Brytyjskiej. Rośnie w różnych typach siedlisk, od umiarkowanych lasów deszczowych po dębowo-łączne sawanny, ekosystemy nadrzeczne i tereny zmienione przez człowieka. Często jest wykorzystywany w projektach odnowy siedlisk ze względu na swoje znaczenie dla zwierząt.
Znaczenie dla dzikiej fauny
Niewiarygodne, ale wiele zwierząt, w tym jelenie i wiewiórki, zjada liście trującego dębu, a ptaki jedzą jego owoce. Z jakiegoś powodu toksyczne liście nie szkodzą zwierzętom hodowlanym ani dzikim.
Znaczenie dla ludzi
W przeciwieństwie do innych zwierząt, ludzie są narażeni na kontaktowe zapalenie skóry wywołane urushiolem pokrywającym liście i łodygi trującego dębu. Mimo to roślina była stosowana leczniczo przez rdzennych mieszkańców od tysięcy lat.
Jeśli zetkniesz się z trującym dębem, te same środki co na trujący bluszcz pomogą złagodzić podrażnienia skóry. Kliknij tutaj, aby uzyskać więcej informacji o trującym dębie!
Trujący sumak (Toxicodendron vernix)
Trujący sumak jest bliskim krewnym trującego bluszczu i trującego dębu. Jest kolejną rośliną podobną do winobluszcza pięciolistkowego, chociaż liście i forma wzrostu są zupełnie inne, co ułatwia rozróżnienie tych gatunków. Zamiast mieć liście dłoniasto złożone jak winobluszcz, liście trującego sumaka są pierzastozłożone. Trujący sumak jest również krzewem i nigdy nie rośnie jako pnącze. Na koniec, trujący sumak rośnie w określonym typie siedliska, więc świadomość rodzaju środowiska, w którym się znajdujesz, może pomóc zdecydować, czy powinieneś się martwić o tę roślinę.
Liście i kwiaty
Liście trującego sumaka są pierzastozłożone, z 7 do 13 listkami. Kształt liści zupełnie różni się od winobluszcza pięciolistkowego. Są jednak, podobnie jak winobluszcz, rośliną zrzucającą liście na zimę i w jesieni stają się jaskrawo pomarańczowe lub czerwone. Trujący sumak jest rośliną dwupienną, więc kwiaty męskie i żeńskie znajdują się na różnych roślinach. Kwiaty są niepozorne, jak u wszystkich omawianych wcześniej roślin.
Zasięg i siedlisko
Podobnie jak winobluszcz i trujący bluszcz, trujący sumak jest rodzimą rośliną wschodnich Stanów Zjednoczonych. Jednak w odróżnieniu od tych dwóch gatunków, trujący sumak rośnie w określonym typie siedliska. Rośnie niemal wyłącznie na mokrym, zalewanym terenie, takim jak bagna, mokradła i tereny podmokłe. Tak więc, jeśli spacerujesz przez las o dobrze zdrenowanej glebie, raczej rzadko spotkasz trujący sumak.
Znaczenie dla dzikiej fauny
Trujący sumak jest przede wszystkim zapylany przez małe pszczoły i muchówki. Owoce są jedzone przez wiele gatunków ptaków, w tym kuropatwy. Trujący sumak jest rośliną żywicielską dla wielu gatunków ćm, w tym dla pięknej Ćmy Eutelia (Eutelia pulcherrima).
Podrażnienia skóry wywołane przez trujący sumak
Trujący sumak również wywołuje podrażnienia skóry przez urushiol. Kliknij tutaj, aby uzyskać bardziej szczegółowe informacje na temat trującego sumaka i sposobów leczenia wysypek wywołanych przez tę roślinę.